OPINIE: De schuld in de onschuld van een straatnaam #LeopoldIIMustFall

Elke auteur schrijft in eigen naam en is verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.

“Kortrijk schrapt Leopold II-laan in Heule,” luiden de Belgische krantenkoppen na een besluit van het Kortrijks gemeentebestuur. Eerder nog werd het standbeeld van de voormalige koning op het Troonplein in Brussel met witte verf beklad. Een zoveelste doelgerichte actie die onze lugubere koloniale erfenis tracht aan te kaarten en te bekritiseren binnen een moeilijk maar broodnodig dekoloniseringsdebat.

Dekolonisatie, say what?

De laatste jaren zorgt de “wave of decolonisation”, mede dankzij globalisering en groeiende diversiteit in onze samenleving, voor een grotere bewustwording bij onze burgers, vooral bij jongeren, van de onherroepelijke impact die Europese kolonisatie heeft veroorzaakt. Hierbij verwijs ik naar een Zuid-Afrikaanse protestbeweging genaamd #RhodesMustFall. In 2015 waren studenten de voortrekkers van een massaprotest in Kaapstad die de omverwerping van het standbeeld van de Britse kolonisator van Rhodesië, Cecil Rhodes, eisten. Hoewel ze daarin slaagden, was de controverse over het standbeeld slechts het topje van de “ijsberg der dekolonisatie”. Het hele denkproces vraagt immers meer dan enkel een vernietiging van standbeelden of straatnamen met zo’n controversiële connotatie. Kolonisatie stopte immers nooit bij onafhankelijkheid. Nog meer, het dekolonisatieproces is nog verre van afgerond, ook in België. Zoiets wordt des te meer duidelijk in de zichtbaarheid van ons dagelijks leven. Dat een naam zoals de “Leopold II-laan” na decennia nog niet in vraag wordt gesteld, bewijst hoe de “wij”-“zij” tegenstelling in onze westerse maatschappijgeest is ingebakken. De geschiedenismeester kan ons wel leren dat onze beruchte koning Leopold II miljoenen doden, kindermishandeling en dwangarbeid op z’n kerfstok heeft staan. Toch sijpelen deze gruweldaden niet genoeg door in ons collectief westers geheugen, simpelweg doordat de modale blanke of witte persoon nog steeds in een superioriteitsdenken vastzit. Velen staan er immers ook niet bij stil dat ons koloniaal denkbeeld verweven is met racisme en segregatie en dat die ideeën tot vandaag nazinderen. Deze narratieven worden, al dan niet onbewust, door ons dagelijks straatbeeld zichtbaar in stand gehouden. In dit geval mag u dat letterlijk nemen, want in Koksijde – Oostduinkerke, een bloeiende en toeristische gemeente aan onze Westkust, draagt een as door het dorp van meer dan één kilometer lang de naam “Leopold II-laan”. Ook in haar buurgemeente De Panne en een tiental andere Belgische gemeenten vereert men ten onrechte deze genocidepleger met een naambordje.

Wat kan een straatnaam nu iemand schelen?

Niet alle Belgen liggen wakker van straatnamen, maar wat Leopold II betreft, vereist deze kwestie een ruimere denkoefening. Hierbij maak ik de link met Hitler. Ondanks een verschillende historische context kunnen we parallellen trekken in de manier waarop Duitsland vandaag met zo’n gruwelijke stempel op haar geschiedenis en maatschappijgeest omgaat. Een naam als Hitler roept haat, verdeeldheid en racisme op, iets wat geen plaats in het openbaar straatbeeld verdient. Duitsland kent deze griezel enkel een plaats toe in musea, schoolboeken en archieven, waarin ook onderwijs een belangrijke rol speelt. Zo leren ze hoe geschiedenis zich nooit mag herhalen. België, daarentegen, heeft duidelijk nog een zeer lange weg voor de boeg wat de collectieve zingeving aan ons koloniaal verleden betreft. De denkoefening is nochtans simpel. Hoe onschuldig een straatnaam wel niet kan klinken, in deze onschuld schuilt er grote historische schuld. Beeld u zich maar eens in dat nieuwe generaties Congolezen constant geherconfronteerd moeten worden met de gruwel die hun ouders werd aangedaan…

Nu, wat de politieke kant van dit debat betreft, staat dekolonisatie volgens mij niet in een to-do-list van elke partij. Dat is enerzijds begrijpelijk, maar anderzijds vrij onrustwekkend dat de Europese mentaliteit van het “wij”-“zij” denken nooit zal worden gedeconstrueerd. Er mogen andere concrete veranderingen prioritair zijn in dit land, zoals betere sociale huisvesting of stijgende kinderarmoede aanpakken, maar deze postkoloniale denkoefening is broodnodig voor iedereen. Bovendien plakt er op dit debat geen enkele politieke kleur, want dit is een verhaal voor zowel links als rechts. Alle politici moeten streven naar de bevordering van inclusiviteit. Waarom maken steden en gemeenten dan geen komaf met deze koloniale erfenis in de publieke ruimte? Na al het humanitair leed dat door het bewind onder Leopold II in Congo hoogtij vierde, is dit het minste dat we de postkoloniale generatie verschuldigd zijn. Hiermee doe ik een oproep aan alle gemeenten en steden om dit debat te openen en controversiële en segregerende straatnamen, Leopold II-lanen en Cyriel Verschaevestraten, te herbenoemen. Deze oproep is niet alleen bedoeld om het dekoloniseringsdebat aan te kaarten, maar ook een bredere maatschappelijke eis. Door inclusiviteit binnen diversiteit onder elkaar te promoten, maken we van onze straat een tolerantere plek waarin iedereen zich welkom voelt. Zoiets begint nu eenmaal bij een simpele herbenoeming. Step up your game, Belgium. #LeopoldIIMustFall

 

Tekst aangeleverd door Siebe Jonckheere.

UNDIVIDED for KU Leuven

UNDIVIDED is a student-faculty diversity initiative at KU Leuven. For a more inclusive university. Contact us at UNDIVIDED@kuleuven.be or on our social media.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s