Blackface, Bazart and Zwarte Piet [NL/EN]

// English version below //

Op sociale media klaagt de Vlaming steeds vaker over het feit dat omgekeerd racisme niet aangeklaagd wordt. Wanneer er ophef ontstaat over een wit persoon die zijn gezicht zwart schminkt, vragen vele Vlamingen zich af waarom dat nu weer zo erg is en waarom er geen protest komt wanneer iemand met een donkere huid zijn gezicht wit schminkt. Dat lijkt op zich geen rare vraag, want racisme is racisme, toch? (KP)

Blackface is een fenomeen waarbij een wit persoon zijn gezicht zwart schminkt om zo iemand met een donkere huidskleur voor te stellen. Het is erg controversieel in de Verenigde Staten omdat het daar ook vaak gedaan werd, maar de laatste tijd wordt het ook in Europa steeds vaker besproken. Om de geschiedenis van blackface te bespreken, is het belangrijk om te verduidelijken wat er hier met het begrip ‘racisme’ bedoeld wordt. Er zijn namelijk twee soorten van racisme, en het door elkaar halen van die soorten zorgt vaak voor verwarring. Enerzijds is er het racisme dat de meeste mensen bedoelen wanneer ze de term gebruiken. Denk hierbij aan generaliserende opmerkingen à la “Allochtonen zijn niet te vertrouwen”, maar ook ‘positieve’ uitspraken als “Ish Ait Hamou is één van de goei!”. In de discussie rondom racisme spelen terminologie en de semantiek ervan een grote rol. Zo noemen sommige mensen dat soort opmerkingen discriminatie in plaats van racisme. Een van de redenen daarvoor is dat ze de term racisme niet willen afzwakken. Weer anderen kiezen ervoor om het ‘micro-agressie’ of ‘alledaags racisme’ te noemen.

Discriminatie of alledaags racisme kan uiteraard ook in de omgekeerde richting plaatsvinden. Wanneer een Vlaming met een migratieachtergrond een opmerking maakt over iemand anders gebaseerd op het feit dat het om een wit persoon gaat, is dat dus net zo fout als andersom. Het grote verschil is echter dat de impact ervan anders is voor iemand met een migratieachtergrond. Dat heeft te maken met de tweede vorm van racisme, namelijk institutioneel racisme. Die term houdt in dat er een diepere laag van racisme bestaat die ingebeiteld is in onze samenleving. Wanneer iemand met een Turkse achternaam nooit antwoord krijgt op sollicitatiebrieven of wanneer iemand met een donkerdere huid sneller een gasboete krijgt dan zijn witte vrienden, dan is dat dus een gevolg van institutioneel racisme. Dat kan alleen plaatsvinden wanneer er sprake is van een zeker machtsverschil, zoals bij minderheidsgroepen in bepaalde landen. Daarom is deze vorm van racisme vooral een eenrichtingsverkeer: institutioneel racisme is altijd nadelig voor een minderheidsgroep. Denk hierbij bijvoorbeeld aan Belgen met Afrikaanse roots die, ondanks het feit dat zes op de tien hoogopgeleid is, vier keer meer kans hebben op werkloosheid dan witte Belgen. Wanneer iemand zegt dat omgekeerd racisme niet bestaat, dan heeft dat dus te maken met het feit dat er in de westerse samenleving geen omgekeerd institutioneel racisme kan bestaan. Want er is maar één onderdrukker en één onderdrukte en in onze koloniale geschiedenis was die onderdrukker altijd een groep met een lichte huidskleur. Hoewel er dus een onderscheid wordt gemaakt tussen institutioneel en alledaags racisme, is het wel belangrijk om te beseffen dat ook alledaags racisme en discriminatie voortkomen uit institutioneel racisme.

Zoals eerder gezegd ontstaat er tegenwoordig regelmatig ophef op sociale media omdat een wit persoon zijn gezicht zwart heeft geschminkt. In de reacties onder zo’n artikel stellen veel Vlamingen (zowel met als zonder migratieachtergrond) zich de vraag waarom daar zo’n groot probleem van gemaakt wordt. Want de intentie is vaak niet racistisch, en er klaagt toch ook niemand wanneer iemand met een andere huidskleur zijn gezicht wit schminkt? Die opmerkingen worden vooral gemaakt uit onwetendheid, want de meeste mensen hebben nooit op school geleerd dat er een hele geschiedenis bij het zogenaamde blackface komt kijken.

Blackface is wanneer een wit persoon zijn gezicht zwart maakt, vaker wel dan niet vergezeld van een bredere neus en dikkere lippen. Dat werd in het verleden in de Verenigde Staten vaak in het theater gedaan om mensen met een donkere huid belachelijk te maken. Aangezien ze niet met mensen met een donkere huid samen wilden werken, zat er niets anders op dan het gezicht van witte mensen zwart te maken. Vaak waren de personages waarvoor blackface gebruikt werden achterlijke mensen, misdadigers en verkrachters. De personages gedroegen zich soms meer als wilde beesten dan als mensen. Dat gebeurde uiteraard tot groot vermaak van het publiek. Toen de eerste langspeelfilms gemaakt werden, was blackface natuurlijk een handige manier om de Afro-Amerikaan als boeman voor te stellen. Ublog1Zo ook bij de film The Birth of A Nation van regisseur D.W Griffith, waarin een zwarte man een wit meisje lastigvalt. Gelukkig zijn daar de ridders van de Ku Klux Klan die de ‘slechte zwarte’ kunnen vangen en als helden in hun dorp onthaald worden. Birth of A Nation werd zo populair dat er na de publicatie een heropleving van de Ku Klux Klan plaatsvond, en het is die heropleving die zorgde voor de afschuwelijke beelden van lynchings die wij associëren met de Ku Klux Klan.

Hoewel de gemiddelde Europeaan nog nooit van de film gehoord heeft, is de impact ervan dus niet te onderschatten. In de recent uitgebrachte film BlacKkKlansman van regisseur Spike Lee worden er bijvoorbeeld ook scènes uit gebruikt, maar als je nog nooit van Birth of A Nation gehoord hebt, dan is de betekenis van die scènes wellicht minder duidelijk.

Als je de geschiedenis van blackface eenmaal kent, dan is het waarschijnlijk al duidelijker waarom een zwartgeschminkt gezicht zulke heftige reacties teweeg kan brengen. Uiteraard is er een duidelijk verschil tussen het lid van de band Bazart dat zijn huid zwart schminkte omdat hij zich voor Halloween als Kanye West wou verkleden, en de leden van Forza Ninove die iemands gezicht zwart schminken voor een promofilmpje om mensen met een donkere huidskleur belachelijk te maken. Maar ook al gebeurt het in het ene geval niet met een slechte intentie en in het andere geval wel, het feit dat zulke situaties vaak voortkomen uit onwetendheid, maakt het niet minder kwetsend voor mensen met een donkerdere huidskleur. Dat hun huidskleur vandaag de dag nog steeds als kostuum gebruikt wordt, is extra pijnlijk omwille van de schade die blackface in het verleden al heeft aangericht. Blackface was dus ook ooit een geliefde traditie in de Verenigde Staten, maar in de 21ste eeuw kan ze alleen nog maar op ongeloof rekenen.

Maar daarmee is het probleem nog niet opgelost, want in de Lage Landen zien we nog steeds koloniale afspiegelingen die geaccepteerd worden onder het mom van traditie. Onze ouders hebben zelf als kind geleerd dat Zwarte Piet enkel zwart ziet door het roet, dus natuurlijk zagen zij er geen graten in om dat deel van een heel fijne traditie aan hun kinderen mee te geven. Helaas is die traditie minder onschuldig dan onze (groot)ouders zich kunnen herinneren. Oude sinterklaasfoto’s tonen namelijk gezellige taferelen van jonge vrouwen (of onze lieve goede Sint zelf) die trots de kettingen van Zwarte Piet vasthouden. In oorsprong was Zwarte Piet namelijk een slaaf en hoewel zijn kettingen ondertussen wel zijn losgelaten, blijft hij ook in deze tijd nog steeds een gevangene door zijn klederdracht, kroeshaar, dikke lippen en gouden oorbellen. De eerste vermelding van Zwarte Piet was in een boek van Jan Schenkman, gepubliceerd in 1850. Daarin werden oude elementen, zoals het paard dat over de daken rijdt en de cadeautjes die uitgedeeld werden, gecombineerd met nieuwe elementen zoals de stoomboot en Zwarte Piet zelf. Schenkman is dus de uitvinder van Zwarte Piet, die hij expliciet een n*ger noemt. Het is opvallend dat wij tradities als homogeen beschouwen en dus niet langer beseffen dat het om een constructie gaat, bestaande uit bijdragen zoals die van Schenkman. Anderzijds is het dus ook duidelijk dat Zwarte Piet pas naderhand gewhitewasht is door de kinderen te vertellen dat hij zwart ziet door het roet van de schoorstenen. Hoewel de intenties bij Sinterklaas absoluut niet racistisch zijn, valt het gewoonweg niet te ontkennen dat Zwarte Piet in oorsprong een boze, donkere slaaf is die alle stoute kinderen in zijn zak zal steken.

De maatschappelijke discussie rondom blackface is vaak onproductief omdat de meeste Vlamingen nooit geleerd hebben waarvoor het in de geschiedenis gebruikt is en welke emotionele littekens dit bij bepaalde bevolkingsgroepen heeft achtergelaten. Die onwetendheid stamt voort uit het feit dat België zijn koloniale geschiedenis liever wilt vergeten dan erkennen. Het ontkennen van de geschiedenis van Zwarte Piet hoort daar ook bij. Als Zwarte Piet echt alleen maar zwart is door het roet, waarom kunnen we dan niet gewoon gaan voor een Roetveegpiet zonder dikke lippen, gouden oorbellen en een afropruik? Het feit dat een deel van de Vlamingen met migratieachtergrond zegt zich niet te storen aan Zwarte Piet, neemt niet weg dat de Sinterklaasperiode voor een ander deel van de Vlamingen minder vrolijk is. Een Roetveegpiet zonder de stereotype haar- en klederdracht en accesoires zou de situatie al heel wat minder pijnlijk maken. En het is duidelijk dat tradities veranderen, want anders lag Zwarte Piet nog steeds aan een ketting. Misschien is het nu eens tijd om eindelijk ook zijn onzichtbare kettingen los te laten.

//

On social media, it has become apparent that a lot of Flemish people complain about the fact that ‘reverse’ racism is never denounced. Every time there is a controversy about a white person painting their face black, the average Flemish person is left wondering why it is such a big deal. And why do the people making a fuss never speak up about non-white people painting their faces white? The astonishment seems logical, because racism is racism, right? (KP)

Blackface is a phenomenon in which a white person paints their face black to mimic a person of color. It is especially controversial in the United States because it used to be a tradition there, but as of lately, it has been discussed more in Europe too. To discuss the history of blackface, it is important to clarify what ‘racism’ means. There are two different types of racism, and because people often don’t differentiate the two types, it can be very confusing. On the one hand, there is the ‘racism’ that most Belgian people mean when they use the word. Examples of that kind of racism are remarks like “Muslims are terrorists!”, but also seemingly positive statements like “Ish Ait Hamou is one of the good ones”. When discussing racism, terminology and semantics should definitely be taken into account. Different people use a different terms, so some would call this kind of racism everyday racism, discrimination or microaggressions. One of the motivations to not call this form of everyday racism “racism”, is not to weaken the term by overusing it.

Everyday racism can obviously take place in both directions. When a Flemish person with a migration background makes a remark about someone based on the fact that that person is white, then that is just as bad as the other way around. The difference, however, is the fact that the impact of such remarks is much greater for people with a migration background, precisely because of the connection with the second form of racism: institutional racism. That term denotes that there is a deeper layer of racism that is imbedded into our society. So when a Flemish person with a Turkish last name never gets a reply to their application letters, or when a Flemish person of color is stopped more often by the police than his white friend, then those things are a result of institutional racism. This can only take place when there is a power imbalance, like with minority groups in certain countries. That is why this form of racism is a one-way street: institutional racism is always disadvantageous to a minority group. One example is that Belgian people with African roots are four times more likely to be unemployed than white Belgians, even though six out of ten have a degree. When someone states that “there is no such thing as reverse racism”, that is connected with the fact that there can be no reverse institutional racism in our Western society. Because there is always only one oppressor and one oppressed, and in our Belgian colonial history that oppressor has always been white. So even though it is important to differentiate everyday racism and institutional racism, it is equally important to realize that everyday racism is a result of institutional racism.

As mentioned above, there have been a few social media controversies in Belgium surrounding a white person painting their face black. In the comment sections of articles, there are a lot of reactions by Flemish people (both with and without a migration background) who don’t understand what the fuss is about. This is because they believe that the intention wasn’t racist, but also because they find it hypocritical that there never are any controversies surrounding whiteface. Those comments often are born out of ignorance, because most Belgian people have never learnt at school that there is a complicated history to blackface.

Blackface is when a white person paints their face black, but often that black face is accompanied by exaggerated wide noses and thick lips. It was used in the past in the United States to ridicule people of color in theater. Since those white people wouldn’t work with actual people of color, they had to find a solution: blackface. Those black characters were often idiots, criminals and rapists. They sometimes acted more like wild animals than like human beings. This was obviously hilarious and very amusing to the contemporary public. When the first full feature films were made, it was clear that blackface would offer a great way to make black people Ublog1(most often black men) look like the enemy. This was the case in D.W. Griffith’s Birth of A Nation, which showed a black man harassing an innocent white girl. But luckily, the Ku Klux Klan members come to the rescue, catching the bad n*gger. Back in the village, they are welcomed as true heroes. Birth of A Nation became so popular that it caused a resurgence of the KKK, and it is that resurgence that to this day evokes the famous images of horrible lynchings.

Although the average European has never heard of the movie, its impact should not be underestimated. In Spike Lee’s most recent film, BlacKkKlansman, scenes from Birth of A Nation are used. But if the audience has never heard of Birth of A Nation, then the significance and meaning of those scenes are probably less clear.

Once you are aware of the history of blackface, it is probably clearer why a face painted black can cause such controversy. There is, however, a big difference between Bazart’s band member painting his face black because he wanted to be Kanye West for Halloween and the members of Forza Ninove who used blackface for a promotional clip that ridiculed people of color. But although there are no bad intentions in the one case and there are in the other, the fact that such things happen because of ignorance doesn’t make it less painful for people of color to see their skin used as a costume. Especially considering the damage that blackface has done in the past. Thus, blackface was once a loved tradition in the U.S., but in the 21st century it is only met with disbelief.

But the problem isn’t over yet, because in Belgium and the Netherlands, certain colonial images are still accepted because they are part of a tradition. Parents teach their children that Black Pete is black only because of the soot that gets on his skin when he climbs through chimneys to deliver presents. With that explanation, it is perhaps understandable why a lot of Flemish people think that there is nothing wrong with Black Pete. But the tradition is less innocent than people can remember. When you google ‘Zwarte Piet Ketting ’, multiple photos come up, showing cozy scenes of happy women (or Sinterklaas himself) holding Black Pete by his chains. Originally, Black Pete was a slave, and even though his chains are no longer present, he is still a prisoner of his traditional clothes, his curly hair, his thick lips and gold earrings. The first time Black Pete was mentioned, was in a book by Jan Schenkman, published in 1850. In the book, familiar elements, like a horse on the roof and presents being delivered, are combined with new elements, like the steamboat and Black Pete himself. So it is fair to call Schenkman the inventor of Black Pete, whom he explicitly calls the Flemish equivalent of n*gger. It is remarkable that we assume that the tradition of Sinterklaas is a homogenous one, and that we don’t realize that the tradition is a construction at the hand of people like Jan Schenkman. It is also astonishing and obvious at the same time that Black Pete was whitewashed later, when children were told that he is a white person who looks black because of the soot. So although the intentions surrounding Sinterklaas are no longer racist, Black Pete undeniably is, in origin, an angry black slave who would put naughty children in his bag and take them with him.

The discussions surrounding blackface are often unproductive because most Flemish people have never been taught the history of its use and the scars is has left on some population groups. That ignorance is just one of the symptoms of a country wanting to bury rather than acknowledge its colonial history. The denial of Black Pete’s history is part of that. If Black Pete really is black only because of the soot, then why can’t we go for a Roetveegpiet without thick lips, golden earrings and an Afro wig? Just because some Flemish people with a migration background say that they don’t find the tradition offensive, doesn’t mean that people (with and without immigration backgrounds) who do find it offensive are exaggerating. A Roetveegpiet without the stereotypical costume would make the whole situation a lot less offensive and painful. And it is obvious that traditions do change, because otherwise Black Pete would still be held by his chains. So maybe the time has come to finally free Black Pete of his invisible chains as well.

UNDIVIDED for KU Leuven

UNDIVIDED is a student-faculty diversity initiative at KU Leuven. For a more inclusive university. Contact us at UNDIVIDED@kuleuven.be or on our social media.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s